donderdag, juni 05, 2008

Han Singels


De fotograaf als landschapschilder


In het jaar 2000 kocht fotograaf Han Singels (1942) een bromfiets. Weldra ging hij daarop de polders in en soms ging de vishengel mee. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan en de hengel werd vervangen door twee camera's. Er is immers niets heerlijkers dan om als fotograaf in de zomermaanden je eigen ding te doen.

Tussen 2002 en 2006 groeide dat eigen ding uit tot het documenteren van koeien in het Hollandse landschap. Singels' actieradius lag zo'n veertig kilometer rondom Amsterdam. Maar ook ging hij naar de grote rivieren en de uiterwaarden. Regen werd niet geschuwd, wat prachtige beelden van onder bomen schuilend vee opleverde. Waar een ander na aanschaf van een brommer zijn geld besteedt aan onderdelen en accessoires die het ding sneller, mooier of comfortabeler moeten maken, investeerde Singels in een nieuwe boekenkast: antiquaars werden afgestroopt op jacht naar boeken over kunst, koeien en het landschap. Dat leverde een schat aan kennis op, met name over de landschapschilders uit de Gouden Eeuw.

De landschappen van Jacob van Ruisdael zijn poëtischer, imposanter en dramatischer dan in werkelijkheid. Ze zijn zelfs goeddeels imaginair. Ruisdaels beroemdste werk, De Joodse Begraafplaats (1654-1655), is nauwkeurig gecomponeerd. Het enige wat op de realiteit is terug te voeren, zijn de grafstenen van de Joodse begraafplaats in Ouderkerk. Dit soort vrijheden is de analoog werkende landschapsfotograaf niet gegeven. Zo min als de kunstgreep om in één beeld zowel met ‘groothoek’ als met ‘telelens’ te werken: eerst lag de schilder op zijn buik in het gras om vanuit een laag standpunt alles in de voorgrond te schilderen. Daarna trok hij, rechtop staand, de horizon omhoog. Vanuit dat perspectief schilderde hij alles in de achtergrond. Daarmee oversteeg hij de fotografische weergave.

Er is veel aan de hand in het Nederlandse boerenland: Europese regelgeving, melkquota, mestboekhouding, de gevolgen van het veranderende klimaat, schaalvergroting en het vinden van nieuwe inkomsten voor de boeren. Aan de foto’s van Han Singels zie je die veranderingen niet af. In tegendeel, het is verrassend om waar te nemen dat het boerenland er ogenschijnlijk nog net zo bij ligt zoals we dat kennen uit de schilderijen van Van Goyen, Potter en Ruisdael. Blijkbaar begint het landbouwbeleid, waarin land wordt teruggegeven aan de natuur, haar vruchten af te werpen. Ook de veestapel wordt gevarieerder. Naast zwartbont zien we Belgische blauwe, Blondes en Piemontese koeien.

Zonder koeien is het Nederlandse cultuurlandschap dodelijk saai. Singels gebruikt het rundvee zoals de Hollandse Meesters vroeger molens pront in beeld brachten: als rechtvaardiging voor het vastleggen van het beeld. Een koe is trouwens een dankbaar object van horizontale en verticale lijnen. Elementen die de fotograaf in staat stellen om visuele controle te krijgen. Singels hanteert dezelfde compositorische stijlmiddelen uit de schilderkunst die Jan van Goyen en Annibale Carracci leerden van Giorgione en de Venetiaanse schilders. Het geheim van de weergave van het landschap zit hem in parallelle lijnen, doorsneden door een driehoek.

Zonder zich aan technische ingrepen te bezondigen speelt Singels een spel met de geometrie. Hij creëert diepte en snijvlakken en brengt elementen in beeld om ruimte naar achteren te maken. Daarbij maakt hij spannend gebruik van verticale objecten als bomen en masten. Het beeld ziet eruit zoals je zelf het landschap ervaart wanneer je op een dijkje in de polder zit. Normaal en volstrekt vanzelfsprekend. Moderniteiten als UMTS-masten en hoogspanningskabels zijn opzettelijk buiten het kader gehouden, tenzij ze een visueel aantrekkelijk aspect toevoegden of de ruimtelijkheid accentueerden.

Het ging - en gaat, want het project wordt gecontinueerd - Singels niet om het benaderen van de schilderkunst. Het blijft fotografie, met de camera in de handen van een documentaire fotograaf die het geduld en de concentratie kan opbrengen om zonder zelf in te grijpen zijn beelden te creëren. Singels: 'Ik ben een groot aantal keren het boerenland in geweest en op sommige dagen met maar misschien twee foto's teruggekomen. Je gaat ergens heen en wacht op de dingen die komen gaan. Soms duurt dat een hele dag. En soms ben je net te laat, hoor je van voorbijgangers dat even eerder een kudde koeien onder de mooiste lichtval wadend de uiterwaarden is overgestoken.'

Foto’s © Han Singels/Courtesy Galerie Van Zoetendaal, Amsterdam. www.vanzoetendaal.nl

© Pim Milo 2008, gepubliceerd in Cosimo.